Przewodnik dla pełnomocników o SLAPP
marzec 2, 2026
Helsińska Fundacja Praw Człowieka prezentuje kompleksowy przewodnik pt. „Strategiczne działania prawne zmierzające do stłumienia debaty publicznej. Przewodnik dla pełnomocników”. Publikacja została opracowana z myślą o wsparciu prawników reprezentujących dziennikarzy, aktywistów oraz inne osoby uczestniczące w debacie publicznej, przeciwko którym wszczęto postępowania typu SLAPP (ang. strategic lawsuits against public participation). Jej celem jest dostarczenie praktycznych wskazówek dotyczących identyfikowania tego rodzaju spraw oraz skutecznych strategii obrony.
Postępowania typu SLAPP stanowią szczególną formę wykorzystania postępowań sądowych w celu zniechęcenia do udziału w debacie publicznej czy też do dalszych wypowiedzi na określony temat. W Polsce najczęściej przybierają one formę pozwów cywilnych o naruszenie dóbr osobistych – przede wszystkim o ochronę dobrego imienia czy renomy – lub prywatnych aktów oskarżenia o zniesławienie lub znieważenie.
Postępowania te często wywołują tzw. efekt mrożący, polegający na tym, że osoby bezpośrednio dotknięte postępowaniem wstrzymują się od zabrania głosu na określony temat. Często postępowania te mogą zniechęcać również przedstawicieli szerszych grup opiniotwórczych np. innych aktywistów, dziennikarzy etc. poruszających dany temat. W rezultacie dochodzi do ograniczenia dostępu opinii publicznej do informacji mających znaczenie dla debaty publicznej.
Przewodnik omawia charakterystyczne cechy postępowań typu SLAPP, dostępne środki ochrony prawnej oraz dobre praktyki w zakresie reprezentowania osób, wobec których takie działania zostały podjęte. Publikacja uwzględnia również najnowsze standardy międzynarodowe oraz rozwiązania wynikające z prawa Unii Europejskiej, w tym z dyrektywy anty-SLAPP.
Polska ma czas do maja 2026 r., by wdrożyć dyrektywę anty-SLAPP. To ważny krok, ale już dziś prawo daje narzędzia do obrony przed pozwami, które mają uciszać krytykę i zniechęcać do zabierania głosu. Problem w tym, że wciąż zbyt rzadko nazywamy te sprawy po imieniu. Z doświadczenia Fundacji wynika, że osoby pozywane – a czasem nawet ich pełnomocnicy – nie zawsze dostrzegają, że mierzą się z SLAPP-em. Przewodnik HFPC ma pomóc rozpoznać to zjawisko i skutecznie mu przeciwdziałać – mówi Zuzanna Nowicka, prawniczka Programu Wolność Słowa i autorka przewodnika.
Zachęcamy do lektury i udostępniania przewodnika: https://hfhr.pl/publikacje/slapp-przewodnik-dla-pelnomocnikow
Publikacja została przygotowana w ramach projektu „Wzmocnienie zdolności prawników i prawniczek do reagowania na SLAPP-y za pomocą praktycznego przewodnika” ze środków Unii Europejskiej.
Wyrażone poglądy i opinie są wyłącznie poglądami autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy Unii Europejskiej lub Komisji Europejskiej. Ani Unia Europejska, ani organ udzielający dotacji nie mogą być za nie pociągnięte do odpowiedzialności.